استاد دانشگاه وین:
ایرانشناسی ذاتاً عرصهای چندرشتهای و میانرشتهای است
در چارچوب گسترش تعاملات علمی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران با مراکز دانشگاهی اتریش، رضا غلامی، رایزن فرهنگی ایران در اتریش و مارکوس ریتر، استاد هنر و معماری اسلامی دانشگاه وین دیدار و گفتوگو کردند.
به گزارش روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، در این دیدار که در دانشکده هنر اسلامی دانشگاه وین انجام شد، رضا غلامی، رایزن فرهنگی کشورمان با تبیین رویکردهای جدید رایزنی فرهنگی، به تشریح دیدگاههای خود درباره وضعیت ایرانشناسی در اتریش پرداخت و تأکید کرد: برنامهها و تلاشهای ایرانشناسی در اتریش همواره مورد تقدیر دولت و ملت ایران بوده است، اما به نظر میرسد طی دو دهه اخیر، ایرانشناسی در اتریش از جایگاه پیشین خود فاصله گرفته و با نوعی روند نزولی و حاشیهنشینی مواجه شده است.
وی افزود: برخی فعالیتهایی که امروز با عنوان ایرانشناسی معرفی میشوند، بهجای تمرکز بر «ایران مرکزی» و بنیانهای تمدنی آن، به مطالعه حواشی تمدن ایرانی گرایش یافتهاند.
غلامی با اشاره به سنت شرقشناسی نیز خاطرنشان کرد که مطالعه «شرق» بدون توجه جدی به ایران، فاقد معنا و انسجام علمی است؛ با این حال، متأسفانه چنین رویکردی در برخی مطالعات رایج شده است.
رایزن فرهنگی کشورمان تصریح کرد که جهتگیریهای ایدئولوژیک و سیاسی نباید وارد حوزه ایرانشناسی شود و این حوزه باید بر مبنای معیارهای علمی و روشمند پیش برود.
وی با اشاره به برنامههای رایزنی فرهنگی ایران در اتریش گفت: در دوره جدید، حمایت از فعالیتهای علمی درجهیک در حوزه ایرانشناسی در دستور کار قرار گرفته و در همین راستا، تاکنون سمینارها و سمپوزیومهایی برگزار شده و چندین عنوان کتاب علمی تألیف و منتشر شده است.
شب معماری ایرانی در دانشگاه وین برگزار میشود
مارکوس ریتر، استاد هنر و معماری اسلامی دانشگاه وین به طرح دیدگاههای خود درباره ایرانشناسی پرداخت و اظهار داشت: ایرانشناسی بهعنوان یک رشته دانشگاهی، هنوز تعریف دقیق و مورد اجماعی ندارد و مراکز ایرانشناسی در جهان، هر یک از زاویهای خاص ــ مانند زبانشناختی، تاریخی یا حتی سیاسی ــ به مطالعه ایران میپردازند.
وی با تأکید بر ماهیت میانرشتهای این حوزه افزود: ایرانشناسی بهسختی میتواند به یک رشته دانشگاهی مستقل تبدیل شود، چراکه ذاتاً عرصهای چندرشتهای و میانرشتهای است.
مارکوس ریتر همچنین، خاطرنشان کرد که برخی از افرادی که در جهان بهعنوان ایرانشناس شناخته میشوند، لزوماً تخصص دانشگاهی مستقیمی مرتبط با ایران ندارند و بیشتر از رهگذر علاقه شخصی و مطالعات موردی به این حوزه وارد شدهاند.
در پایان این دیدار، رایزن فرهنگی کشورمان پیشنهاد برگزاری «شب معماری ایرانی» در دانشکده هنر اسلامی دانشگاه وین را مطرح کرد که با استقبال مارکوس ریتر روبهرو شد.
آشنایی با پروفسور مارکوس ریتر
در نقشه معاصر مطالعات هنر و معماری اسلامی در اروپا، نام پروفسور دکتر مارکوس ریتر (Univ.-Prof. Dr. Markus Ritter) جایگاهی متمایز و مرجع دارد؛ پژوهشگری که نهتنها در مقام استاد دانشگاه وین، بلکه بهعنوان یکی از دقیقترین و منصفترین ایرانشناسان حوزه هنر اسلامی شناخته میشود.
ریتر از جمله اندیشمندانی است که پژوهش دانشگاهی را از سطح توصیف صرف فراتر برده و آن را به ابزاری برای بازخوانی تاریخی، فهم تمدنی و گفتوگوی بینفرهنگی بدل کرده است.
مارکوس ریتر استاد تمام تاریخ هنر و معماری اسلامی در دانشگاه وین است؛ دانشگاهی که خود یکی از قدیمیترین و معتبرترین مراکز مطالعات اسلامی و شرقشناسی در اروپاست. او از سال ۲۰۱۲ عهدهدار این کرسی علمی بوده و در کنار تدریس، نقش فعالی در مدیریت علمی، تربیت پژوهشگران جوان و جهتدهی به مطالعات نوین هنر اسلامی ایفا کرده است. حضور او در رأس این حوزه، به معنای تثبیت رویکردی علمی، انتقادی و بهدور از کلیشههای شرقشناسانه در فهم هنر جهان اسلام است.
تخصص اصلی ریتر هنر و معماری اسلامی با تمرکز ویژه بر ایران است؛ تمرکزی که نه سطحی و مقطعی، بلکه عمیق، میدانی و مبتنی بر سالها پژوهش آرشیوی و حضور مستقیم در ایران بوده است. او از معدود پژوهشگران غربی است که معماری ایران در دوره قاجار را ــ دورهای که غالباً در سایه شکوه معماری صفوی یا تحولات مدرن پهلوی قرار گرفته بود ــ بهعنوان یک دوره مستقل، پویا و قابل تحلیل جدی وارد ادبیات آکادمیک بینالمللی کرد.
اثر شاخص او، کتاب حجیم و مرجع «مساجد و مدارس ایران در فاصله ۱۷۸۵ تا ۱۸۴۸: معماری میان بازگشت و نوآوری» یکی از منابع استاندارد در تاریخ معماری ایران به شمار میرود. این اثر نهتنها از حیث حجم دادهها، نقشهها و اسناد تاریخی کمنظیر است، بلکه از نظر روششناسی نیز نمونهای از پژوهش مسئولانه درباره ایران است: پرهیز از داوریهای شتابزده، توجه به زمینههای اجتماعی و سیاسی و احترام به منطق درونی سنت معماری ایرانی.
اهمیت خدمات علمی ریتر به ایران صرفاً در تألیف کتاب خلاصه نمیشود. او با حضور فعال در مجامع علمی، کنفرانسهای بینالمللی و شبکههای پژوهشی، تصویری دقیقتر، پیچیدهتر و انسانیتر از هنر و فرهنگ ایرانی به دانشگاههای اروپا ارائه کرده است. در جهانی که ایران اغلب از دریچه سیاست یا منازعه بازنمایی میشود، پژوهشهای ریتر سهمی جدی در بازنمایی تمدنی ایران و نشاندادن تداوم خلاقیت، عقلانیت و زیباییشناسی ایرانی داشته است.
از منظر ایرانشناسی، ریتر را میتوان نمونهای از ایرانپژوه متعهد و منصف دانست؛ پژوهشگری که نه با نگاه توریستی و نه با رویکرد ایدئولوژیک، بلکه با احترام علمی به تاریخ و فرهنگ ایران نزدیک شده است. دریافت جوایز علمی مرتبط با ایران، همکاری با نهادهای پژوهشی ایرانی و ارجاعات گسترده به آثار او در مطالعات داخلی و خارجی، گواهی روشن بر این جایگاه است.
ریتر را باید از جمله چهرههایی دانست که علم را به پل گفتوگو میان ایران و اروپا تبدیل کردهاند؛ اندیشمندی که با زبان معماری و هنر، روایت دیگری از ایران به جهان عرضه کرده است: روایتی ریشهدار، تاریخی، و در عین حال زنده و پویا. چنین چهرههایی، سرمایههای واقعی گفتوگوی فرهنگی و فهم متقابل در جهان امروزند.
انتهای پیام
_crop.jpeg)
