به گزارش روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، به مناسبت ترجمه فارسی و انتشار چهار عنوان از کتاب‌های پروفسور مارک کوکلبرگ، فیلسوف فناوری و استاد «رسانه و فناوری در گروه فلسفه دانشگاه وین» و به همت خانه حکمت ایرانیان وین، سمپوزیوم بین‌المللی «هوش مصنوعی، اخلاق و دموکراسی» با حضور جمعی از استادان و پژوهشگران برجسته اروپایی، آمریکایی و ایرانی برگزار شد.

در این نشست که توسط انتشارات ققنوس، دانشکده رفته، دانشگاه فردوسی مشهد و نشر دگسا برنامه‌ریزی شده بود، به بررسی مهم‌ترین پرسش‌های فلسفی، اخلاقی و سیاسی پیرامون گسترش هوش مصنوعی در جهان معاصر اختصاص داشت.

شرکت‌کنندگان در این سمپوزیوم تأکید کردند: هوش مصنوعی صرفاً یک فناوری جدید نیست، بلکه تحولی بنیادین با پیامدهای گسترده برای آینده انسان، ساختارهای اجتماعی، نظام‌های سیاسی و مفهوم مسئولیت اخلاقی به شمار می‌رود.

در بخش «هوش مصنوعی و دموکراسی»، به بررسی چالش‌های ناشی از نقش فزاینده الگوریتم‌ها در تصمیم‌گیری‌های عمومی پرداخته شد.

مارک کوکلبرگ در ارائه‌ای جامع با عنوان «هوش مصنوعی، دموکراسی و خیر عمومی»، به بررسی ابعاد عمیق و پیچیده تقاطع فناوری و سیاست پرداخت.

وی گفت: مباحث مربوط به هوش مصنوعی باید از سطح دغدغه‌های اخلاقی رایج مانند حریم خصوصی، امنیت، سوگیری، آینده مشاغل و وضعیت اخلاقی موجودات غیرانسانی فراتر رود.

این استاد دانشگاه با اشاره به چالش‌های ناشی از مدل‌های زبانی بزرگ  (LLMs) بیان کرد: این فناوری‌ها پرسش‌های بنیادینی درباره مفهوم نویسندگی، آموزش مهارت‌های تفکر و مسائل حقوقی چون کپی‌رایت ایجاد کرده‌اند.

به گفته وی، فناوری هرگز از نظر ارزشی و سیاسی خنثی نیست. از این رو، ما نیازمند گذر از «اخلاق هوش مصنوعی» به «فلسفه سیاسی هوش مصنوعی» هستیم تا بتوانیم تأثیر این فناوری‌ها را بر مفاهیمی چون آزادی، برابری، عدالت و دموکراسی واکاوی کنیم.

کوکلبرگ با تأکید بر لزوم شکل‌گیری یک «حکمرانی جهانی» برای هوش مصنوعی گفت: مسائلی چون سرعت بالای تغییرات فناوری (مانند هوش مصنوعی زاینده و عامل)، تمرکز قدرت در بازار، تأثیر بر حقوق کودکان و سلامت روان، و تکه‌تکه شدن ابزارهای نظارتی، نیازمند یک هماهنگی و سیاست‌گذاری یکپارچه در سطح بین‌المللی است.

دیوید گانکل، فیلسوف و پژوهشگر برجسته حوزه اخلاق فناوری و هوش مصنوعی، به بررسی مفهوم «لوگوس‌محوری» (یعنی محور قرار دادن زبان و کلام در شناخت و بیان حقیقت) پرداخت و نشان داد که این مفهوم چگونه با مسئله نویسندگی در عصر هوش مصنوعی پیوند می‌خورد.

بخش مهم این ارائه به نقش زبان در شکل‌گیری نویسندگی اختصاص داشت. گانکل یادآور شد: نویسندگی در طول تاریخ همواره به‌عنوان فعالیتی انسانی و خلاقانه شناخته شده است؛ فعالیتی که در آن نویسنده از طریق زبان، تجربه، اندیشه، احساس و برداشت خود از جهان را در قالب متن بیان می‌کند.

وی اظهار کرد: گسترش استفاده از هوش مصنوعی در تولید متن، پژوهشگران و فعالان حوزه فرهنگ و رسانه را با ضرورت بازاندیشی در مفهوم نویسنده روبه‌رو کرده است. در این شرایط، باید روشن شود که سهم خلاقیت انسانی، انتخاب آگاهانه واژه‌ها، مسئولیت اخلاقی و قصد ارتباطی در فرایند تولید متن چگونه تعریف می‌شود.

گانکل ادامه داد: مفهوم لوگوس‌محوری می‌تواند چارچوبی نظری برای فهم این تحولات فراهم کند. اگر زبان در سنت فلسفی غرب محور شناخت و بیان حقیقت بوده است، فناوری‌های هوش مصنوعی نیز امروز با اتکا به زبان در حال تولید، بازتولید و گسترش معنا هستند.

امیر حرّ، از اساتید دانشگاه سومین سخنران، در ارائه‌ای با عنوان «هوش مصنوعی، تکامل دانش بشر، فناوری و آینده تمدن انسانی» به بررسی روند تاریخی تکامل دانش انسانی و نقش هوش مصنوعی در آینده علم، فناوری، تمدن و حکمرانی پرداخت.

 وی با تبیین مسیر تحول دانش از تجربه، مشاهده، تعاملات اجتماعی، بهره‌گیری از منابع، تفکر علمی و پیشرفت فناوری، هوش مصنوعی را مرحله‌ای جدید در تکامل نظام‌های دانشی بشر دانست و بر ضرورت توسعه «هوش انسان‌محور»، «نوآوری مسئولانه» و «هوش جمعی» تأکید کرد.

روح‌الله اسلامی، دانشیار علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد، در این سمپوزیوم به بررسی اندیشه‌های پروفسور مارک کوکلبرگ درباره نسبت میان هوش مصنوعی، اخلاق و دموکراسی پرداخت.

اسلامی که مترجم فارسی کتاب «هوش مصنوعی و دموکراسی» اثر پروفسور مارک کوکلبرگ است، گفت: ترجمه این اثر پلی میان سنت‌های فکری و بحث‌های معاصر اخلاق هوش مصنوعی ایجاد کرده و امکان گفت‌وگوی عمیق‌تر میان اندیشه سیاسی و تحولات فناورانه را فراهم ساخته است.

رضا غلامی رایزن فرهنگی ایران در اتریش در این نشست، گفت: دموکراسی هرگز صرفاً روشی برای شمارش آرا نبوده، بلکه همواره فرهنگی مبتنی بر استدلال مشترک و داوری آگاهانه است که اکنون توسط محیط‌های الگوریتمی در معرض تهدید قرار دارد.

غلامی مهم‌ترین آسیب گسترش هوش مصنوعی را بحران حقیقت و از بین رفتن «فضای معرفتی مشترک» جامعه دانست.

رئیس خانه حکمت ایرانیان در وین الزام شرکت‌های فناوری به شفافیت، مقابله با پنهان‌کاری تجاری در تصمیمات مهم الگوریتمی و توسعه هم‌زمان سواد مدنی و دیجیتال را برای نسل جوان ضروری خواند.

غلامی خاطرنشان کرد: خطر اصلی، باهوش‌تر شدن ماشین‌ها نیست، بلکه دست کشیدن تدریجی انسان‌ها از تفکر انتقادی و داوری اخلاقی است. آینده دموکراسی وابسته به ارزش‌هایی است که بشر بر اساس آن‌ها هوش مصنوعی را هدایت می‌کند. اگر آزادی، عدالت و کرامت انسانی در مرکز قرار گیرند، هوش مصنوعی می‌تواند ابزاری برای تقویت دموکراسی باشد؛ چرا که دموکراسی در نهایت یک دستاورد اخلاقی است و بقای آن به خرد جوامع انسانی بستگی دارد.