به گزارش روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، بیست‌وچهارمین نشست دبیرخانه کنگره رهبران ادیان جهانی و سنتی، 15 مهرماه با حضور 20 کشور و 30 نماینده رسمی و ریاست یئرلان قارین، معاون رئیس‌جمهوری قزاقستان در کاخ صلح و آشتی شهر آستانه قزاقستان برگزار شد.

در این نشست، موضوعات مرتبط با اجرای تصمیمات هشتمین کنگره رهبران ادیان جهانی و سنتی، تقویت دیپلماسی معنوی، نقش رهبران دینی در ایجاد صلح و ثبات جهانی، اخلاق استفاده از هوش مصنوعی، مقابله با تغییرات اقلیمی و حمایت از حقوق کودکان مبتلا به بیماری‌های صعب‌العلاج مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

علی‌اکبر ضیایی، رئیس مرکز گفت‌وگوی ادیان و فرهنگ‌های سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در این مراسم، سخنان خود را با ادای احترام به مقام والای امام شهید، حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (قدس‌سره) آغاز کرد و یاد و خاطره‌ی ۱۶۸ کودک شهید میناب را که مظلومانه به دست ایادی استکبار و رژیم صهیونیستی به شهادت رسیدند، گرامی داشت.

ضیایی با  اشاره به رابطه میان ارزش‌های معنوی و هوش مصنوعی گفت: هوش مصنوعی دیگر تنها یک فناوری نیست؛ بلکه وارد زندگی روزمره انسان شده است. در آموزش، پزشکی، ارتباطات، اقتصاد، فرهنگ، حمل‌ونقل، سیاست و حتی حوزه‌های امنیتی و نظامی، وابستگی ما به نظام‌های هوشمند روزبه‌روز بیشتر می‌شود. بنابراین پرسش اصلی این نیست که آیا باید از فناوری استفاده کنیم یا نه؛ بلکه پرسش این است که فناوری باید در خدمت چه کسی و بر اساس چه ارزش‌هایی باشد؟

وی افزود: به عقیده من ارزش‌های معنوی، ارزش‌هایی هستند که ریشه در فطرت انسان دارند و با وجود تفاوت ادیان و فرهنگ‌ها، می‌توانند زمینه‌ای مشترک برای همزیستی، کرامت، مسئولیت و صلح فراهم کنند. بنابراین، سیاست‌گذاری هوش مصنوعی نباید فقط بر اساس سود و زیان اقتصادی انجام شود؛ بلکه باید کرامت انسان و ارزش‌های معنوی را نیز در مرکز خود قرار دهد.

رئیس مرکز گفت‌وگوی ادیان و فرهنگ‌ها خاطرنشان کرد: یکی از مهم‌ترین چالش‌های امروز، انحصار داده‌ها و سلطه الگوریتم‌ها است. انسان ممکن است تصور کند در انتخاب اطلاعات، ارتباطات و محتوایی که می‌بیند آزاد است، در حالی که الگوریتم‌ها می‌توانند بر این انتخاب‌ها تأثیر بگذارند. بنابراین، خطر اصلی خود فناوری نیست؛ بلکه زمانی است که فناوری بدون چارچوب اخلاقی و بدون حفظ اختیار انسان به ابزار سلطه تبدیل شود.

وی افزود: کشورها باید سازوکارهای ملی و منطقه‌ای برای مدیریت، حفاظت و استفاده مسئولانه از داده‌ها ایجاد کنند. هر انسان باید حق کنترل، دسترسی، انتقال و در موارد مشخص بهره‌برداری از داده‌های خود را داشته باشد.

ضیایی ادامه داد: هوش مصنوعی باید در چارچوب کرامت انسانی، حریم خصوصی، عدالت، شفافیت، عدم تبعیض، امنیت و تنوع فرهنگی توسعه یابد. در واقع، انسان باید آگاه باشد که فناوری چگونه بر زندگی او تأثیر می‌گذارد تا به جای آنکه موضوع منفعل نظام دیجیتال باشد، صاحب اختیار و آگاه باقی بماند.

رئیس مرکز گفت‌وگوی ادیان و فرهنگ‌ها بیان کرد: در سطح منطقه‌ای نیز می‌توان برای ایجاد بانک داده منطقه‌ای با استانداردهای مشترک امنیت و حفاظت از حریم خصوصی همکاری کرد و داده‌های مورد نیاز برای توسعه هوش مصنوعی بومی و چندفرهنگی را فراهم ساخت. این همکاری باید به گونه‌ای باشد که خودِ بانک داده به ابزار نقض حقوق شهروندان تبدیل نشود.

وی افزود: پیشنهاد می‌شود که «گذرنامه آزادی دیجیتال» ایجاد شود. هویت دیجیتالی قابل حمل که به شهروندان، گردشگران و مهاجران اجازه دهد اطلاعات ضروری خود را میان کشورهای منطقه همراه داشته باشند و در عین حال مالکیت و اختیار داده‌های خود را حفظ کنند.

ضیایی یادآور شد: شورای بین‌المللی اخلاق هوش مصنوعی با حضور متخصصان هوش مصنوعی، حقوقدانان، فیلسوفان، متخصصان اخلاق، جامعه‌شناسان، نمایندگان ادیان، جامعه مدنی و متخصصان امنیت سایبری ایجاد شود. وظیفه این شورا کنترل فناوری نیست؛ بلکه ارزیابی آثار انسانی، فرهنگی و اخلاقی فناوری‌های جدید است.

ضیایی اظهار کرد: امروز ما در برابر یک انتخاب تاریخی قرار داریم. رهایی انسان در عصر دیجیتال به معنای محدود کردن فناوری نیست؛ بلکه به معنای بازگرداندن مرکز نظام دیجیتال به انسان است. باید از انحصار داده به حاکمیت داده، از هوش مصنوعی سودمحور به هوش مصنوعی انسان‌محور و معنویت‌محور و از انسانِ مصرف‌کننده فناوری به انسانِ صاحب اختیار فناوری حرکت کنیم.

رئیس مرکز گفت‌وگوی ادیان و فرهنگ‌ها گفت: فناوری باید در خدمت کرامت انسان، صلح، همکاری و تعالی بشریت قرار گیرد؛ نه اینکه انسان را به موضوعی منفعل در برابر الگوریتم‌ها تبدیل کند. اگر امروز ارزش‌های انسانی و معنوی را در قلب سیاست‌گذاری هوش مصنوعی قرار دهیم، می‌توانیم آینده‌ای بسازیم که در آن پیشرفت فناوری و تعالی انسان در کنار یکدیگر حرکت کنند.

تشکیل هسته اخلاقی جنبش جهانی صلح؛ رسالت نوین رهبران ادیان

یئرلان قارین، معاون رئیس‌جمهوری قزاقستان با اشاره به شرایط پیچیده و پرچالش جهان معاصر، بر اهمیت تقویت دیپلماسی معنوی و گفت‌وگوی میان رهبران ادیان تأکید کرد.

 وی خاطرنشان کرد: در شرایطی که گفت‌وگوهای سیاسی و دیپلماتیک با چالش‌های متعددی روبه‌رو هستند، رهبران دینی می‌توانند نقش مهمی در ایجاد اعتماد، کاهش تنش‌ها و شکل‌گیری فضای مناسب برای صلح و تفاهم ایفا کنند.

معاون رئیس‌جمهوری قزاقستان تأکید کرد: دیپلماسی معنوی نباید صرفاً به برگزاری نشست‌ها و تبادل دیدگاه‌ها محدود شود، بلکه باید به اقدامات عملی و ابتکارات مشخص تبدیل گردد.

به گفته وی، رهبران ادیان می‌توانند هسته اخلاقی و معنوی «جنبش جهانی صلح» را تشکیل دهند و ارزش‌های مشترک ادیان را در راستای ایجاد صلح و تفاهم میان ملت‌ها به کار گیرند.

یئرلان قارین همچنین بر ضرورت اجرای عملی مفاد «اعلامیه آستانه» تأکید کرد و گفت: کرامت و ارزش انسانی باید در مرکز تمامی ابتکارات مربوط به صلح، گفت‌وگوی ادیان و همکاری‌های بین‌المللی قرار داشته باشد.

در پایان نشست، پس از سخنرانی نمایندگان کشورهای مختلف و نمایندگان ادیان و سازمان‌های دینی، شرکت‌کنندگان به بررسی و تصویب مجموعه‌ای از اسناد نهایی پرداختند که با هدف تبدیل محورهای اصلی فعالیت‌های کنگره به اقدامات عملی و تقویت همکاری‌های بین‌المللی در زمینه مسائل مهم معاصر تهیه شده بود.

از جمله اسناد تصویب‌شده، می‌توان به «اصول اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی در حوزه دینی»، «نقش ادیان در مقابله با تغییرات اقلیمی» و «منشور حقوق کودک مبتلا به بیماری صعب‌العلاج» اشاره کرد.

در سند مربوط به استفاده از هوش مصنوعی در حوزه دینی، بر ضرورت استفاده مسئولانه از فناوری‌های نوین با رعایت کرامت انسانی، ارزش‌های اخلاقی و معنوی، عدالت، مسئولیت‌پذیری، حریم خصوصی و اصل عدم تبعیض تأکید شده است.

سند مربوط به نقش ادیان در مقابله با تغییرات اقلیمی، بر افزایش مشارکت جوامع و رهبران دینی در زمینه آگاهی‌رسانی، ترویج رفتار مسئولانه در قبال محیط زیست، استفاده منطقی از منابع طبیعی و تقویت فرهنگ حفاظت از طبیعت تأکید دارد.

بدین ترتیب، نتایج این نشست تنها به ادامه گفت‌وگوی بین‌ادیانی محدود نماند، بلکه بر تدوین رویکردها و اقدامات عملی برای مقابله با چالش‌های جهانی معاصر، از جمله تقویت صلح و دیپلماسی معنوی، استفاده اخلاقی از هوش مصنوعی، مقابله با تغییرات اقلیمی و حمایت از حقوق اقشار آسیب‌پذیر متمرکز شد.