به گزارش روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، به همت گروه مسیحیت ارتدکس و پروتستان در مرکز گفت‌وگوی ادیان و فرهنگ‌های این مجموعه روز سه‌شنبه (۲۰ مرداد ۱۴۰۵) نشست «گفت‌وگوی دینی با کلیسای ارتدکس یونان؛ فرصت‌ها و چالش‌ها» با حضور آلفونسوس پاگاس، نویسنده و فعال سیاسی ـ اجتماعی یونانی، جمعی از پژوهشگران و کارشناسان حوزه دین و اندیشه برگزار و در جریان آن، موضوعاتی همچون وضعیت کلیسای ارتدکس یونان، مقایسه آن با کلیسای ارتدکس روسیه، نسبت دین و اخلاق، رابطه نهاد دین و سیاست و همچنین تأثیرگذاری کشورهای غربی بر ساختارهای دینی و سیاسی یونان مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

تأکید بر اهمیت تداوم گفت‌وگوهای دینی

در ابتدای این نشست، علی‌اصغر عامری، معاون مرکز گفت‌وگوی ادیان و فرهنگ‌ها، ضمن خیرمقدم به آلفینوس پاگاس، بر اهمیت راهبردی تداوم نشست‌ها و گفت‌وگوهای دینی تأکید کرد و از حضور شرکت‌کنندگان و دست‌اندرکاران برگزاری این نشست قدردانی کرد.

در ادامه، دکتر قنادزاده، رئیس گروه مسیحیت ارتدکس و پروتستان مرکز، با اشاره به سابقه تعاملات جمهوری اسلامی ایران با کلیسای ارتدکس یونان اظهار کرد که نخستین گفت‌وگوی رسمی مرکز گفت‌وگوی ادیان با یک نهاد دینی مسیحی، با کلیسای ارتدکس یونان شکل گرفته است.

وی افزود: تاکنون هفت دور گفت‌وگوی دینی با کلیسای ارتدکس یونان برگزار شده و هشتمین دوره نیز به دلیل شرایط ناشی از همه‌گیری کرونا به صورت وبیناری برگزار شده است.

قنادزاده با ابراز تأسف از وقفه ایجادشده در روند این گفت‌وگوها، هدف نشست اخیر را آسیب‌شناسی دلایل توقف تعاملات و بررسی راهکارهای عملی برای ازسرگیری و تقویت ارتباطات میان دو طرف عنوان کرد و گفت این نشست می‌تواند فرصتی برای بازنگری در روندهای پیشین و طراحی مسیرهای جدید برای ادامه گفت‌وگو باشد.

تجربه حضور در تشییع رهبر شهید اثرگذار بود

آلفونسوس پاگاس نیز در ابتدای سخنان خود با اشاره به حضورش در مراسم تشییع و وداع با رهبر شهید، این تجربه را خاص و اثرگذار توصیف کرد و از فراهم شدن مجدد فرصت گفت‌وگو با مدیران و کارشناسان مرکز قدردانی کرد.

وی در ادامه با ارائه تحلیلی از وضعیت اجتماعی و دینی یونان، به بررسی رابطه جامعه با نهاد کلیسا و چالش‌های پیش روی کلیسای ارتدکس یونان پرداخت.

شکاف میان مردم دین‌دار و نهاد کلیسا

پاگاس با تأکید بر اینکه دیدگاه‌هایش را از منظر یک فعال سیاسی مطرح می‌کند، نسبت به فاصله گرفتن بخشی از جامعه یونان از نهاد کلیسا هشدار داد.

به گفته وی، اگرچه جامعه یونان همچنان جامعه‌ای دارای پیشینه و گرایش‌های دینی است، اما بخش قابل توجهی از مردم در عمل ارتباط نزدیکی با ساختار رسمی کلیسا ندارند. پاگاس ریشه بخشی از این فاصله را در عملکرد برخی روحانیون و مدیران ارشد کلیسا دانست.

وی همچنین با اشاره به برخی پرونده‌های غیراخلاقی در میان روحانیون یونان، نسبت به آثار مخرب این مسائل بر سرمایه اجتماعی کلیسا ابراز تأسف کرد و گفت چنین آسیب‌هایی می‌تواند نهاد کلیسا و روحانیون را در برابر فشارها و تهدیدهای بیرونی آسیب‌پذیر کند.

این فعال یونانی در ادامه، موضوع روابط سیاسی یونان با غرب را نیز مورد توجه قرار داد و با اشاره به سیاست‌های کلان ایالات متحده و کشورهای غربی، دولت یونان را در بسیاری از موارد متأثر از این سیاست‌ها توصیف کرد.

مقایسه کلیساهای ارتدکس یونان و روسیه

یکی دیگر از محورهای اصلی سخنان پاگاس، مقایسه وضعیت کلیسای ارتدکس یونان و کلیسای ارتدکس روسیه بود.

وی با وجود اشاره به انتقاداتی که نسبت به سیاست‌های دولت روسیه وجود دارد، اظهار کرد که کلیسای ارتدکس روسیه در حفظ استقلال خود و همچنین ارتباط با بدنه معنوی و مؤمنان، در مقایسه با کلیسای ارتدکس یونان وضعیت مطلوب‌تری دارد.

پاگاس همچنین نسبت به برخی نهادهای کلیسایی کاتولیک و پروتستان در غرب انتقاداتی مطرح کرد و با اشاره به برخی سوابق تاریخی این نهادها در توجیه برده‌داری و سرکوب جنبش‌های آزادی‌بخش، بر ضرورت هوشیاری کنشگران دینی نسبت به عملکرد و سابقه تاریخی نهادهای دینی نهادینه‌شده تأکید کرد.

توقف گفت‌وگو بیش از آنکه دینی باشد، سیاسی است

در بخش دیگری از این نشست، هایده رستم‌آبادی، رئیس گروه مسیحیت کاتولیک و یهودیت مرکز، با بیان دیدگاه‌های خود درباره وضعیت گفت‌وگوهای دینی ایران و یونان، عامل اصلی توقف این گفت‌وگوها را «سیاسی» دانست.

وی تأکید کرد: بروز تنش در روابط سیاسی کشورها می‌تواند به‌صورت طبیعی بر روابط فرهنگی و دینی نیز تأثیر بگذارد؛ با این حال، باید میان حوزه سیاست و حوزه‌های فرهنگی و دینی تفکیک قائل شد.

رستم‌آبادی ابراز امیدواری کرد: با رفع موانع و انسدادهای سیاسی، بدنه اصلی کلیسا که همچنان بر مبانی ایمانی خود استوار است، بتواند مسیر گفت‌وگوهای دینی را ادامه دهد.

در ادامه این بخش، موضوع تفاوت نگاه شیعی به مفهوم «مبارزه با ظلم» و رویکرد کلیسای ارتدکس نیز مطرح شد؛ موضوعی که مورد توجه و تأمل سخنران یونانی قرار گرفت.

کوه آتوس؛ ظرفیتی برای بازسازی ارتباطات دینی

در پایان این نشست، شرکت‌کنندگان برای عبور از وضعیت موجود و احیای تعاملات میان ایران و کلیسای ارتدکس یونان، راهکارهایی را مورد بررسی قرار دادند.

یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده، استفاده از ظرفیت رهبانیت کوه آتوس بود. بر اساس مباحث مطرح‌شده در نشست، جایگاه معنوی کوه آتوس و استقلال نسبی و نفوذ معنوی راهبان آن در میان جامعه مسیحیت ارتدکس می‌تواند این منطقه را به مجرایی مناسب برای برقراری مجدد ارتباطات و گفت‌وگوهای دینی تبدیل کند.

کلیسای روسیه؛ مسیر دیگری برای دیپلماسی غیرمستقیم

همچنین استفاده از ظرفیت کلیسای ارتدکس روسیه و روابط بینافردی موجود به‌عنوان یکی دیگر از راهکارهای احیای ارتباطات مورد توجه قرار گرفت.

بر این اساس، با توجه به ارتباطات و پیوندهای موجود میان کلیساهای ارتدکس، می‌توان از ظرفیت کلیسای روسیه برای ایجاد زمینه‌های لازم جهت گفت‌وگوی غیرمستقیم با کلیسای ارتدکس یونان بهره گرفت.

در مجموع، مباحث مطرح‌شده در این نشست بر این نکته متمرکز بود که با وجود وقفه ایجادشده در روابط دینی ایران و کلیسای ارتدکس یونان، ظرفیت‌های معنوی، تاریخی و بین‌نهادی همچنان برای ازسرگیری این گفت‌وگوها وجود دارد و می‌توان با فاصله گرفتن از موانع سیاسی و بهره‌گیری از مسیرهای غیررسمی و ظرفیت‌های موجود در جهان ارتدکس، زمینه را برای احیای گفت‌وگوهای دینی ایران و یونان فراهم کرد.

بنابر اعلام این خبر کوه آتوس، یکی از مُقدس‌ترین اماکن مسیحیت در کلیسای ارتدکس شرقی است. این کوه در جزیره‌ای در شمال یونان واقع شده‌ و مکانی برای کنیسه‌های ارتدوکس‌هاست که تحت نظارت دولت یونان قرار دارد. اگرچه این منطقه توسط وزارت خارجه یونان اداره می‌شود ولی در عمل اداره منطقه به دست مجمع مقدس کوه آثوس که اعضای دیرهای این منطقه هستند قرار دارد. سفر زنان به این کوه از یک‌هزار سال پیش ممنوع بوده‌ تا راهبان به مسائل جنسی آلوده نشوند.با این شرایط در هنگام یورش خشایارشا به یونان، در نزدیکی کوه آثوس یک آبراهه برای گذر کشتی‌های ناوگان ایران حفر شد. مهندسان این کانال دو دانشمند ایرانی به نام‌های آرتاخه و بوبراندا بودند. آرتاخه مدت کوتاهی پس از پایان کار درگذشت و در کنار آبراهه دفن شد.این کانال در سال ۲۰۰۵ از زیر خاک درآورده شده و اینک از جاذبه‌های جهانگردی منطقه‌است.