به گزارش روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی،  محوریت این نشست مبتنی بر این گزاره بوده است که فرهنگ می‌تواند نقش پلی فکری و انسانی میان ملت‌ها ایفا کند که جایگزین منطق تقابل سیاسی شود.

در این نشست، عصام البدری، رئیس سازمان اروپایی - عربی تبادل فرهنگی، به‌عنوان یکی از چهره‌های محوری برنامه حضور داشت. وی ریاست نهادی مستقر در شهر لیژ بلژیک را بر عهده دارد که مأموریت خود را توسعه تبادلات فرهنگی و فکری میان جهان عرب و اروپا تعریف کرده است. این سازمان در سال‌های اخیر در برگزاری نشست‌ها و ابتکارهایی با محور گفت‌وگوی فرهنگی و فرهنگ صلح فعال بوده، هرچند اطلاعات چندانی درباره ساختار نهادی، منابع مالی یا پروژه‌های بزرگ بین‌المللی آن وجود ندارد.

در چارچوب این نشست، نقش وی بیشتر به‌عنوان نماینده یک تجربه نهادی اروپایی عربی معنا پیدا کرد که تلاش دارد کانال‌هایی برای ارتباط فکری میان دو حوزه فرهنگی ایجاد کند.

خانم «نجاة علی» دیگر سخنران این برنامه بود که به عنوان چهره فرهنگی و ادبی فعال در کشور قطر شناخته می‌‌شود و چندین اثر ادبی نیز به رشته تحریر درآورده است. وی همچنین، عضو انجمن بین‌المللی روابط عمومی و عضو انجمن نویسندگان قطر است.

دیگر سخنران این نشست نیز، عبدالعزیز السید بود که نویسنده و چهره ادبی فعال در فضای فرهنگی قطر شناخته می‌شود. عمده آثار و نوشته‌های وی درباره تاریخ و پیوندهای تاریخی در جهان عرب بوده است.

در این نشست، محور اصلی بحث‌ها بر نقش فرهنگ در ایجاد فهم متقابل، کاهش سوء‌تفاهم‌های سیاسی و تقویت پیوندهای انسانی میان جوامع به ویژه در جوامع عربی و اسلامی مقیم کشورهای غربی متمرکز بوده است.

تأکید بر فرهنگ به‌مثابه «پل» فکری، بازتاب‌دهنده گفتمان رایج دیپلماسی فرهنگی است که قطر طی سال‌های اخیر در قالب نهادهایی چون کتارا دنبال کرده است.

در این نشست بیش از همه، سخنان عبدالعزیز السید مورد توجه قرار گرفت که بر ضرورت احترام فرهنگی و ضرورت احترام به آداب و رسوم و ارزش‌ها به عنوان حلقه وصل ارتباطات فرهنگی تاکید کرد.

با این حال، دغدغه عمده‌ای که در کشور قطر و دیگر کشورهای اسلامی مطرح است در این نشست هم مورد توجه بود که تبادل فرهنگی باید با رعایت محافظه کاری و توجه به آسیب پذیری هویت های بومی انجام شود.

همین مسئله نیز موجب شد که کارشناسان حاضر، کشور قطر و میزبانی مسابقات جام جهانی فوتبال را به عنوان مثالی ذکر کنند که در آن هم شاهد گشایش فرهنگی کشور قطر در قبال دیگر فرهنگ‌ها بودیم و هم شاهد رعایت برخی ملاحظات و خط قرمزهای فرهنگی دولت قطر.

علی بختیاری، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در دوحه نیز در این برنامه حضور یافت و در سخنانی، ملاحظات انتقادی خود را درباره مفهوم پل فرهنگی مطرح کرد.

بختیاری با اشاره به عنوان نشست، تأکید کرد که اگر قرار است فرهنگ به‌عنوان پلی میان ملت‌ها تعریف شود، این پل ذاتاً باید دوسویه باشد، نه یک مسیر یک‌طرفه انتقال معنا، ارزش و روایت.

وی تصریح کرد که در وضعیت کنونی، جریان غالب تبادل فرهنگی میان غرب و جهان غیرغربی ـ از جمله جهان اسلام و منطقه ما عملاً یک‌طرفه است؛ به این معنا که گزاره‌ها، الگوها و محصولات فرهنگی عمدتاً از سوی غرب به سایر جوامع صادر می‌شود، در حالی که پرسش جدی این است که در جهت معکوس این پل، چه چیزی در حال حرکت است.

بختیاری با طرح این سؤال بنیادین که «ما از این طرف پل دقیقاً چه چیزی داریم که به آن‌سو منتقل کنیم؟» تأکید کرد که اگر دغدغه‌ای واقعی برای گفت‌وگوی فرهنگی وجود داشته باشد، باید به این عدم‌توازن توجه شود و صرفاً به نقش مصرف‌کننده فرهنگی رضایت داده نشود.

وی تاکید کرد که مسئله فقط تولید محتوا نیست، بلکه داشتن اراده نهادی، راهبرد فرهنگی روشن و اعتماد به ‌نفس تمدنی برای عرضه روایت‌های بومی در سطح جهانی است.

محور دوم سخنان رایزن فرهنگی ایران ناظر به دگرگونی ماهیت خودِ این «پل فرهنگی» بود. وی با اشاره به تحولات شتابان فناوری و ارتباطات، گفت که دیگر نمی‌توان تبادل فرهنگی را با منطق و ابزارهای سنتی تعریف کرد.

ابزارهایی مانند کتاب، نمایشگاه، همایش حضوری و رویدادهای کلاسیک فرهنگی، هرچند همچنان مهم‌اند، اما دیگر نقش انحصاری در شکل‌دهی به افکار عمومی جهانی ندارند. از این رو، فضای مجازی، شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌های دیجیتال عملاً ساختار این پل را عوض کرده‌اند و اگر تبادل فرهنگی قرار است واقعی و مؤثر باشد، باید دقیقاً در همین فضا بازطراحی شود.

انتهای پیام