English|عربي
صفحه اصلي|اروپا - آمريكا|آفريقا - عربي|آسيا - اقيانوسيه|اخبار سازمان|پيوندها|آشنایی با سازمان
پنج شنبه ٣١ مرداد ١٣٩٨
معرفی نسخۀ خطی "محک خسروی"
معرفی نسخۀ خطی "محک خسروی" تاریخ ثبت : 1385/03/09
طبقه بندي : ,,
عنوان : معرفی نسخۀ خطی "محک خسروی"
نويسنده : میرزا خسرو بیگ گرجی
تهيه و تدوين : خانه فرهنگ جمهوري اسلامي ايران - کراچي
مترجم : <#f:1016/>
منبع : کتاب: مجموعه مقالات سمينار زبان و ادبيات فارسي در سند
ارسالی : <#f:1017/>
كشور : <#f:1018/>
زبان اصلي : <#f:1019/>
تاريخ ورود اطلاعات : <#f:1020/>
خلاصه مقاله : <#f:1067/>
متن : <#f:1066/>
:

معرفی نسخۀ خطی "محک خسروی"

 

 

 

 

 

نوشتۀ:
میرزا خسرو بیگ گرجی

 

 

 

تهیه و تنظيم:
خانه فرهنگ سركنسولگري جمهوري اسلامي ايران – حیدرآباد

به اهتمام:  مـهـدي ربـانـي
 

تاثیر زبان و ادبیات فارسی و گسترش آن در مناطق گوناگون جهان به ویژه در منطقه سند بسیار است. اثر حکمرانان ایران بر سند در ادوار مختلف تاریخ از عهد طاهریان (205 - 249 هجری) تا قاجاریان (1794-1925 میلادی) باعث شد که بسیار علما و فضلا و شعرا رحل اقامت در آنجا افکنده آثار علمی این سرزمین را افزودند. حکمرانان و خاندانهای ادب پرور و ادب دوست سند نیز زبان و ادبیات فارسی را پذیرفتند و شعرا و ادبا را تشویق نمودند که در زمینه های مختلف علوم و دانش بپردازند. بدین سبب امروز کتابخانه های سند با نسخه های خطی و نایاب فارسی پُر است.(1) اهمیت زبان فارسی در سند تا حدی بود که حکمرانان اینجا فارسی را به طور زبان رسمی قرار دادند.(2) که بعد از ورود انگلیس ها در سند (1843 میلادی) رو به زوال شد.(3)

ادب دوستی تالپوران سند:
بعد از زوال دولت کلهور در سال 1784 میلادی، خاندان تالپوران حکمران سند شدند (از1197 هجری/ 1783 میلادی تا 1159 هجری/1843 میلادی)(4) و نخستین فرمانروای این خاندان میرفتح علی خان تالپور بود. حکمرانان این خاندان به طوریکه در فن رزم ماهر بودند در میدان شعر و سخن نیز نبوغ و ذوق خاصی داشتند. آنها سخن فهم و سخن سنج، عالم، فاضل و شاعر بودند. عهد تالپوران در تاریخ سند دورۀ زرین علم و ادب فارسی به شمار می رفت.(5) دربار شاهان تالپور همیشه پر از شعرا و علمای محلی و غیر محلی بود و به آنها صله داده می شد. این شاهان نه فقط ادب دوست بودند بلکه خودشان نیز شاعر بودند و علاقۀ شان به کتاب و کتابخانه تا حدی بود که هر شاه و شاه بانو کتابخانه جداگانه برای خود ساخته بود و در این کتابخانه ها بیشتر کتابهای فارسی بود که با دست کاتب های ایرانی نوشته می شد.(6) میرغلام علی خان که دومین حکمران تالپوران و نخستین شاعر از این شاهان بود و دربار او همیشه با شعرا و فضلا رونق داشت، مانند سید عظیم الدین تتوی، آخوند غلام حیدر متخلص به (حیدر) و آخوند احمد حیدرآبادی که منظومه ای به نام "جنگنامه"به زبان فارسی نوشت. این منظومه احوال کامل جنگی است که میان میرغلام علی خان و میرتهاروخان جنگیده شد.(7) میر کرم علی خان حافظ قرآن، شاعر و شاعر پرور بود و در شعر "کرم" تخلّص می کرد. شعرای معروف دربار او به نام سید غلام علی متخلّص به "مایل"، منشی صاحبرای متخلص به "آزاد"، مخدوم نور محمد بوبکائی و میرزا خسرو بیگ گرجی قابل ذکر اند.(8) از این شعرای کرام شاعر مورد نظر میرزا خسرو بیگ گرجی مؤلف "محک خسروی" و از مشاهیر عهد تالپوران سند است. شرح حال میرزا خسرو بیگ گرجی به اختصار ذکر می شود.

میرزا خسرو بیگ گُرجی و ورود او به سند:
میرزا خسرو بیگ در اصل پسر والی گرجستان و ساکن شهر تفلیس بود که در نتیجه جنگ بین ایران و گرجستان به دست ایرانیها در سن هفت سالگی اسیر شد و به تحویل وزیر ایران حاجی ابراهیم خان داده شد. خسرو بیگ پیش حاجی ابراهیم خان پرورش می یافت. روابط تالپوران سند با ایران بسیار خوب بود و آمد و رفت سفیران هر دو کشور معمول بود.

میرکرم علی خان تالپور فرزند نداشت بنابر این تصمیم گرفت که فرزند رشید و شایسته از خانواده شریف ایران به دست آورد تا او را وارث خود کند. پس از مدتی آخوند اسماعیل را از طرف خود با هدایای مناسب برای همین کار به ایران فرستاد. آخوند اسماعیل به طور وکیل میرکرم علی خان، مهمان حاجی ابراهیم شد و آنجا خسرو را دید و او را برای میرکرم علی خان پسندید و از وزیر شاه ایران خواهش کرد که از پادشاه ایران اجازه گرفته؛ خسرو را همراه او بفرستد. بالاخره حاجی ابراهیم خان از پادشاه ایران اجازه گرفت و خسرو خان را به طور هدیه با هدایای دیگر برای میرکرم علی خان فرستاد. خسرو خان در 15 سالگی در سال 1805میلادی برابر با 1220 هجری قمری به سند آمد و به نام پسر میرکرم علی خان خوانده شد و به درجۀ عالی رسید.(9)

خدمات علمی و ادبی میرزا خسرو بیگ:
اگرچه میرزا خسرو بیگ در سند متولد نشده بود ولی بعد از آمدن به سند تا دم آخر وفادار این مملکت و حکمرانان این سرزمین بود و محبت و الفت این سرزمین را جزو ایمان خود قرار داد.(10) چون او در محیط علمی و ادبی آموزش یافته بود بنابر این عالم و شاعر برجستۀ عصر خود شد و تخلّص خود "غلام" و در بعضی از غزلیات "خسرو" یا "خسروا" می کرد.(11) اشعار فارسی او که شامل غزلیات، قطعات، مثنویات، رباعیات و قصاید است در کتاب "گرجی نامه" تألیف "میرزا قلیچ بیگ" چاپ شده است. نمونه اشعار او:

سراپا سوختم

غیر عجز و ناتوانی، ساز این محفل نداشت
زاهد پژمرده دل، دل داشت، امّا دل نداشت

سر به سر پیدای امکان، بر سراب وهم بود
پای لغزی گر نبود این دشت یک منزل نداشت

تهمت آزادگی بر سرو، باطل بسته اند
سرو گر آزاد بودی پای خود در گل نداشت

سُرخرویی کی کند حاصل، در اربابِ کمال
هر که او را از عدم چون لاله، داغ دل نداشت

تا که بودم در عدم، بودم بسی آسوده حال
مزرغ دنیا به غیر از درد و غم، حاصل نداشت

"خسروا" در عشق او خود را سراپا سوختم
شمع سان داغم به سر بودست امّا گل نداشت (12)

آدم خاکی

وجود آدم خاکی، برای حق طلبی است
اگر نیافته ای انتهای پُر ندبی است

که همت عین حقیقت چو نکته موهوم
به کنه نکته رسیدن کمال بی ادبی است

که راز وحدت او کی به دل نهان ماند
دلی که نازکیش به ز شیشۀ حلبی است

چرا نجات نباشد به حشر "خسرو" را
فتاده بر در درگاه شاه مطّلبی است (13)

میرزا خسرو بیگ نه فقط شاعر برجسته بود بلکه ماهر علم تاریخ، علم عروض، علم رمل و نجوم هم بود. او مرد متدین، فاضل و حکیم حاذق نیز بود.(14)

وفات میرزا خسرو بیگ گرجی:
میرزا خسرو بیگ پس از یک عمر پر ثمر و خدمات نیکو به اسلام و اجتماع سند و مخصوصاً وفاداری او به حکومت تالپوران در 70 سالگی در سال 1277 هجری قمری برابر با 1840 میلادی در محله خودش به نام تندو تورو در گذشت. مادۀ تاریخ وفات او از میرزا فریدون بیگ گرجی چنین است:

در هزار و دو صد و هفتاد و هفت
دامن چشتی ز دامن چید و رفت

بهر وصل جان جانان جاش داد
در جنان خلد ایزد جاش داد(15)

تالیفات میرزا خسرو بیگ:
(1) مجربات العلاج:
میرزا خسرو بیگ در فن طبابت در سال 1271 هجری برابر با1854 میلادی سه جلد کتاب به نام "مجربات العلاج" در زبان فارسی تالیف کرد. جلد اول این کتاب از کتاب عربی محمد اکبر ارزانی به نام "حدود الارض" به زبان فارسی ترجمه شده است. جلد دوم راجع به اهمیت    گیاه ها است و جلد سوم به طور کلی راجع به علت های امراض جسمانی و تشخیص آن و نیز علاج و معالجه آن امراض است.(16)

(2) سفینه الشعراء: کتاب دیگر به نام "سفینه الشعرا" از تالیفات میرزا خسرو بیگ است. این نسخه خطی است که شامل قصائد و غزلیات و مفردات فارسی شعرای متقدمین و متاخرین سند، هند و ایران است که آنرا به طریق الفبایی آورده است. کاتب این کتاب میرزا قربان علی گرجی است که به تاریخ 23 جمادی الثانی 1272 هجری قمری کتابت این نسخه را به انجام رسانیده است.(17)

(3) محک خسروی: تالیف سوم میرزا خسرو بیگ کتاب "محک خسروی" است که آنرا در سال 1232هجری قمری برابر با 1817میلادی به فرمان میرکرم علی خان و میرمراد علی خان تالپور تألیف کرده است.(18)

سبب و سال تألیف "محک خسروی":
قبلاً ذکر شده است که تالپوران سند علاقه بسیار به زبان و ادبیات فارسی داشتند و شعرا و ادبا را برای کارهای علمی و ادبی تشویق می کردند. از مطالعه دیباچۀ محک خسروی معلوم می شود که روزی میرکرم علی خان و میرمراد علی خان(19) با مصاحب و اراکین دربار مشغول صحبت علمی بودند که به قول مؤلف "محک خسروی":

"عجب مجلسی بود دلگشا و تبارک الله طرفه محفلی بود سراپا صفا که از قالش دل را حالتی دست می داد و حالش بر روی خیال هزاران باب فیوض کسب و کمال می گشاد. اگر صحبت قدسی خوانمش بجاست و اگر بزم فردوسی گویمش سزاست"(20)

شعر:

عجب مجلسی تازه آراسته
ز اذکار رنگین پیراسته

چنین مجلسی چشم گردون ندید
مگر وصف او حالی از من شنید

درمیان این گفتگوی علمی راجع به تالیف محمد محسن تتوی (21) بنام "محک کمال" ذکر شده که مجموعه کلام شعرای متقدمین است. چون میرزا خسرو بیگ از مصاحب خاص و پسر خواندۀ میر کرم علی خان و عر برجسته و اهل علم و فضل در آن محفل حضور داشت، میر صاحبان از او خواهش کردند که کتابی بر نهج "محک کمال" تالیف کند که مشتمل بر غزلیات شعرای متاخرین باشد و این کار برای او باید آسان باشد.

میرزا خسرو بیگ از شنیدن این فرمان میر صاحبان گفت که به سبب کثرت امور اداری شاید او نتواند که این کار را انجام بدهد، ولی میر صاحبان به او گفتند که "دل قوی دار".(22)

بالاخره با تشویق و لطف و مهربانی میر صاحبان و به مصداق الامر فوق الادب(23) میرزا خسرو بیگ در این کار مهم دست انداخت و شب و روز برای آماده کردن این مسوده کوشان شد و بعد از کوشش بسیار و مطالعۀ دواوین شعرا، این مسوده را آماده کرد و آنرا "محک خسروی" نام داد و به میر صاحبان تقدیم کرد و قطعه تاریخ این کتاب سرود که چنین است:

یافت چون زین بندۀ خسرو بنام
این "محک" تازه جلای نوی

گفت بدینگونه دلم سال آن
"راح دل آمد محک خسروی"(24)

1232 هجری قمری

نسخه های "محک خسروی":
به گفته میرزا عباس علی دو نسخه خطی "محک خسروی" در سند موجود است: یکی در کتابخانه تالپوران حیدرآباد سند و دیگری در کتابخانه مرحوم لطف الله بدوی که در شکارپور است.(25)

شرح مجلد "محک خسروی":
به تحقیق میرزا عباس علی کتاب محک خسروی 853 صفحه است که از آن 11 صفحه شامل دیباچه و 842 صفحه دارای متن است(26)، ولی عکس محک که به دست نگارندۀ این مقاله رسیده دارای 813 صفحه که از آن 11 صفحه دیباچه و 802 صفحه متن است.

راجع به مجلد نسخه محک که میرزا عباس علی آنرا در کتابخانه تالپوران دیده بود، می نویسند: که این محک با بهترین نمونۀ خط نستعلیق نوشته شده است. کاغذ این کتاب ابریشمی و کمی سنگین و رنگ آن کاغذ مایل به زردی است. کتاب از سه طرف با جوهر طلائی رنگ شده است که بسیار جالب به نظر  می رسد. کتاب مذکور با چرم روغنی قرمز رنگ جلد شده است. روی جلد حاشیه با جوهر طلائی نگاشته شده است و در وسط این حاشیه طغرای طلائی است. بر پشت جلد کتاب خط های گرد اگرد طلائی کشیده شده است. نخستین دو صفحه دیباچه و دو صفحه متن به دستور سابقه با طلا و منبّت کاری در محراب های نوکدار به طور زیبا منقش شده است و در این نقش و نگار گل های زیبا مانند سوسن ترنج و یاسمین با سلیقه خاص ایرانی منقش شده است.(27)

محتویات "محک خسروی":
محک خسروی شامل دیباچه است که مشتمل بر 11 صفحه است و نویسندۀ آن نیز میرزا خسرو بیگ گرجی است. بعد از بسم الله الرحمن الرحیم دیباچۀ محک با قطعه زیر آغاز می شود:

به حمد خدای سخن آفرین
به اهل سخن هر دم است آفرین

ز حمدش چه زیبا و راست هر سخن
سزد گر به حمدش کنم سر سخن (28)

مؤلف بعد از حمد و نعت و مدح و منقبت ائمه معصومین علیهم السلام در وصف میر کرم علی خان چنین می گوید:

ز انوار ایمان دلش منجلی
شه نامور بالکرم از علی

خداوند دیهیم و تاج و کلاه
منور کند دهر چون مهر و ماه

جهان کرم را شه خوش سیر
کریم و به وصف کرم نامور (29)

در مدح میر مراد علی خان می گوید:

به نام علی کامیاب از مراد
مراد آشنا شاه بزم رشاد

مرید جنابش ز بس از دل است
مراد دلش از علی حاصل است (30)

نیز با هم بودن هر دو برادر را در شعر چنان وصف می کند:

چه آرم ز توصیف شه در بیان
بهم هر دو شه یک دل و یک زبان

دو خوش مصرع شاه فرد کمال
دو شه همچو بیت دیوان جاه و جلال

یکی مطلع و حسن مطلع دگر
یکی همچو خورشید و دیگر قمر

به روز وغا هر دو جمشید فر
خداوند تاج و لوا بالظفر

شرف بخش دهر از قرآن شرف
چه مهر و مه از یمن شاه نجف

دو شه لیک یک ز اتحاد دلی
دو تائی ز شخص دو بین ز احولی(31)

بعد از این مؤلف سبب تالیف محک را ذکر نموده است که قبلاً ذکر شده است. پس از دیباچه متن محک خسروی با غزل میر سید علی مشتاق آغاز می گردد و مطلع آن غزل چنین است:

مخوان ز دیرم به کعبه زاهد که برده از کف دل من آنجا
به ناله مطرب به عشوه ساقی به خنده ساغر به گریه مینا (32)

آخرین غزل محک از آقا محمد عاشق اصفهانی است و مطلع و مقطع آن غزل چنین است:

مطلع:

تو کشیده تیر و خنجر دل من به عذر خواهی
چه کند اگر نسازد به ستم که پادشاهی(33)

مقطع:

به هزار رنج عاشق ز جهان که کرد حاصل
به رخ نکوی خوبان نظری به کرد گاهی (34)

به همین ترتیب این محک دارای غزلیات شعرای مختلف ایران، هند و سند است که تعداد این غزلیات 1570 می باشد. (35) این یک مجموعه زیبا و قابل تحسین است.

در آخر محک خسروی اسم کاتب و سال کتابت نوشته شده است. از مطالعۀ ترقیمۀ این محک معلوم می شود که سید ابوالخیر الحسینی متخلص به "مایل" به حکم میر کرم علی خان کتابت این محک را در ماه ذی الحجه در سال 1241 هجری قمری به اتمام رساند. (36)

اهمیت "محک خسروی" و طرز تالیف این کتاب:
نسخه محک خسروی از لحاظ تاریخی و ادبی بسیار اهمیت دارد. تالیف چنین کتاب برای خوانندگان تسهیلات فراوان فراهم می کند و برای آنها مطالعه کلام شعرای مختلف آسان می گردد و نیز آنها از سبک و افکار شعرا آشنایی حاصل می کنند. راجع به شعرائی که در ادوار مختلف می زیستند معلومات فراهم می شود. البته برای مراجع آوری چنین مجموعه های شعری لازم است که مولف نیز شاعر برجسته و سخن سنج باشد تا کلام پر معنی دیگران را انتخاب کند.

تعداد شعرایی که غزلیات آنها شامل کتاب "محک خسروی" است، پنجاه و شش می باشد که اسم بعضی از آنها ذکر می شود: میر سید علی مشتاق، آقا محمد عاشق، لطف علی بیگ آذر، منشی صاحبرای آزاد، میر هوتک خان افغان، افغان خان اماسی، پیام اکبر آبادی، شیخ محمد علی حزین، فتح علی شاه قاجار (خاقان)، سید صابر علی تتوی صابر، میرزا محمد تقی صهبا، هزار جویبی طوفان، منشی شیوک رام عطارد، سید عظیم الدین تتوی، میر کرم علی خان کرم، میرزا غلام علی تتوی مومن وغیره

کاری بسیار مهم و قابل تحسین که مؤلف "محک خسروی" کرده این است که غزلیات شعرا را که از لحاظ بحر و وزن و ردیف و قافیه یکسانند یکجا آورده است. به طور مثال مطلع غزلیات بعضی شعرا داده می شود. آغاز محک با غزل میر سید علی مشتاق با چنین شعر می شود:

شعر:

مخوان ز دیرم به کعبه زاهد که برده از کف دل من اینجا
به ناله مطرب به عشوه ساقی به خنده ساغر به گریه مینا(37)

این غزل در بحر هزج مثمن نوشته شده است و وزن این شعر: مفاعلن فع 4 بار است.

غزل دوم از میرزا غلام علی مومن تتوی بر همین بحر و وزن و قافیه نقل کرده است:

مطلع غزل:

مخوان بحور و قصور و خلدم که برده واعظ ز من شکیبا
به قد صنوبر به چهره لاله به زلف سنبل به چشم شهلا (38)

غزل سوم از شرف الدین وفا است که نیز بر همین وزن و قافیه است.

مطلع غزل:

مپرس از من ز غصه چونی به هجر آن یار ماه سیما
و جدت یومی کمثل لیلی ادا فقدت جمال لیلا (39)

به همین ترتیب بعد از چندین غزلیات در یک بحر و وزن و قافیه ربط دیگر را به بحر و ردیف و قافیه مختلف آغاز می کند.

نیز از مطالعه "محک خسروی" معلوم می گردد که شعرای سند تحت تاثیر شعرای ایرانند مانند این اشعار از غزل میر کرم علی خان تالپور که بر وزن حافظ شیرازی سروده است.

غزل حافظ:

ساقی به نور باده بر افروز جام ما
مطرب بگو که کار جهان شد به کام ما(40)

غزل میر کرم علی خان:

شکر خدا که یار بیامد به کام ما
آن آهوی رمیده در آمد به دام ما

از هول این زمانه ترا اضطراب چیست
شاهنشه علی است کرم چون امام ما (41)

مثل این نسخه "محک خسروی" نسخه های بسیار زیبا و نایاب فارسی در کتابخانه تالپوران و دیگر کتابخانه های سند موجود است، ولی باعث بسیار تاسف است که به سبب انزوال زبان فارسی در پاکستان و سند این نسخه ها فقط به طور زینت کتابخانه ها و گنجینه های ادبی ماندند. اگر این مایه گرانقدر علمی به سبب کم بودن توجه و بی بضاعتی اداره های فرهنگی پیگیری نشود در مدت کوتاه      به سبب حوادث زمانه از بین می رود و ما از آثار پر ارزش تاریخی اسلاف محروم می شویم.

من از مسئولان اداره های فرهنگی ایران و پاکستان و خانه های فرهنگ و رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران استدعا می کنم که مثل همیشه با اعانت و سرپرستی مهربانانه و مشفقانه ذخیرۀ میراث مکتوب و ملفوظ ادبی را از کتابخانه ها به منظر عام بیاورند و نیر فهرست نسخه های خطی کتابخانه تالپوران سند باید تهیه بشود تا محققان به آسانی از این نسخه های خطی استفاده بکنند.

 
ارجاع ها

1. جنت السند، رحیم داد خان مولایی شیدایی، چاپ سندی ادبی بورد، ص:135

2. مجلۀ مهران، ج:33، شمارۀ :4، سال 1984 میلادی، چاپ سندی ادبی بورد، ص:16

3. Persian Poets of Sindh, Dr. H.I. Sadarangani, P:235, 236

4. جنت السند، رحیم داد خان، مولایی شیدایی،چاپ سندی ادبی بورد، ص:577

5. مجلۀ مهران، ج:32، شمارۀ :4، سال 1983 میلادی، چاپ سندی ادبی بورد، ص:122

6. مجلۀ مهران، ج:32، شمارۀ :4، سال 1984 میلادی، چاپ سندی ادبی بورد، ص:23

7. مجلۀ مهران، ج:32، شمارۀ :4، سال 1983 میلادی، چاپ سندی ادبی بورد، ص:122

8. همان، ص 123.

9. مقدمۀ کتاب گرجی نامه، تالیف شمس العلما میرزا قلیچ بیگ، چاپ مرکز تحقیقات ایران و پاکستان، اسلام آباد، 2001میلادی، ص:5-6

10. مجله نئین زندگی، جنوری، 1992 میلادی، مقاله میرزا عباس علی ، ص:12

11. مجله نئین زندگی، جنوری، 1992 میلادی، مقاله میرزا عباس علی ، ص:13

12. گرجی نامه، تالیف شمس العلما میرزا قلیچ بیگ، چاپ مرکز تحقیقات ایران و پاکستان، اسلام آباد، 2001 میلادی، ص:1

13. همان، ص:10

14. مقدمۀ کتاب گرجی نامه، تالیف شمس العلما میرزا قلیچ بیگ، چاپ مرکز تحقیقات ایران و پاکستان، اسلام آباد، 2001میلادی، ص:8

15. مجله نئین زندگی، جنوری، 1992 میلادی، ص:18

16. کتاب سفینه الشعرا نسخه خطی است و در کتابخانه امیران تالپور موجود است. فتوکپی این نسخه پیش نگارندۀ این مقاله موجود است

17. محک خسروی نسخۀ خطی

18. میر مراد علی خان برادر میر کرم علی خان بود که در سال 1244 هجری حاکم سند شد.

19. دیباچۀ محک خسروی، ص:8

20. همان، ص:8

21. محمد محسن تتوی عظیم ترین شاعر فارسی گوی سند که در اوایل قران دوازدهم هجری در سال 1121 هجری پا به عالم وجود نهاد و در ماه شوال 1163 هجری قمری وفات یافت. دیوان محسن تتوی به تصحیح و ترتیب و مقدمه از محمد حبیب الله رشدی از طرف سندی ادبی بورد به چاپ رسیده است.

22. دیباچۀ محک خسروی، ص:9

23. همان، ص:9

24. همان، ص: 11

25. مجله نئین زندگی، جنوری، 1992 میلادی، ص:13

26. همان، ص: 13

27. همان، ص: 13

28. دیباچۀ محک خسروی، ص:1

29. همان، ص: 6

30. همان، ص: 7

31. همان، ص: 7

32. متن محک خسروی، ص:1

33. همان، ص: 800

34. همان، ص: 801

35. تعداد غزلیات به گفته میرزا عباس علی، 1627 است، مجله نئین زندگی، جنوری 1992 میلادی، ص: 13-14

36. محک خسروی، ص: 801 - 802

37. همان، ص: 1

38. همان، ص: 2

39. همان، ص: 3

40. دیوان السان الغیب حافظ شیرازی، از عزیز الله کاسب، چاپ صفا، تاریخ انتشار 1371، ص: 4

41. محک خسروی، ص: 50 - 51
 

فهرست منابع

کتاب های غیر چاپی:
1. سفینه الشعرا (نسخۀ خطی) تالیف میرزا خسرو بیگ گرجی

2. محک خسروی (نسخۀ خطی) تالیف میرزا خسرو بیگ گرجی

 

کتاب های چاپی و مجلات:
1. جنب السند، رحیم دادخان مولایی شیدایی، چاپ سندی ادبی بورد ، بار سوم، سال 1993 میلادی

2. دیوان السان الغیب حافظ شیرازی، از عزیز الله کاسب، چاپ صفا، تاریخ انتشار 1371 هجری شمسی

3. دیوان محسن تتوی به تصحیح و ترتیب و مقدمه از محمد حبیب الله رشدی، چاپ سندی ادبی بورد، سال 1963 میلادی

4. گرجی نامه، تالیف شمس العلماء میرزا قلیچ بیگ با تصحیح و مقدمه فائزه زهرا میرزا، چاپ مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، اسلام آباد، 2001 میلادی

5. مجله مهران، ج 32، شماره 4، سال 1983 میلادی، چاپ سندی ادبی بورد

6. مجله مهران، ج 33، شماره 4، سال 1984 میلادی، چاپ سندی ادبی بورد

7. مجله نئین زندگی، جنوری 1992 میلادی

 

کتاب انگلیسی:
1. Persian Poets of Sindh by Dr. H.I. Sadarangani, Sindhi Adabi Board, Jamshoro, Hyderabad, Sindh, 1987/140AD.

: <#f:3905/>
تعداد نمایش : 1671 <<بازگشت

 

گزارش تصويري
  • برگزاری همایش «تحریم در تقابل با صلح جهانی، از نگاه ادیان»
    همایش «تحریم در تقابل با صلح جهانی، از نگاه ادیان» (31 تیرماه) با حضور رهبران و پیروان ادیان الهی، بزرگان دینی و نخبگان علمی حوزه و دانشگاه در سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی برگزار شد.

  • برگزاری هفته فرهنگی ترکمنستان در ایران
    هفته فرهنگی ترکمنستان در ایران (26 خردادماه) به میزبانی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و وزارت فرهنگ ترکمنستان در تالار وحدت تهران برگزار شد.

  • دیدار ابراهیمی‌ترکمان با رییس سازمان آرسیکا
    ابوذر ابراهیمی‌ترکمان در حاشیه برگزاری مراسم اهدای جوایز برگزیدگان یازدهمین دوره مسابقات بین‌المللی خوشنویسی با خالد ارن، رییس سازمان آرسیکا دیدار کرد.

  • افتتاح همایش بین‌المللی «آینده جهان اسلام در افق ۱۴۱۴ هجری شمسی»
    آیین افتتاحیه همایش بین‌المللی «آینده جهان اسلام در افق ۱۴۱۴ هجری شمسی» (8 اردیبهشت‌ماه) به همت مؤسسه آینده‌پژوهی جهان اسلام در تالار علامه امینی دانشگاه تهران برگزار شد.

  • استقبال بازدیدکنندگان نمایشگاه کتاب تهران از غرفه سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی
    در سومین روز از برگزاری سی‌ودومین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران، غرفه سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی با استقبال بازدیدکنندگان مواجه شد.