English|عربي
صفحه اصلي|اروپا - آمريكا|آفريقا - عربي|آسيا - اقيانوسيه|اخبار سازمان|پيوندها|آشنایی با سازمان
دوشنبه ٢٨ آبان ١٣٩٧
تأثیر متقابل انسان و محیط زیست در آموزه‌های اسلامی
تأثیر متقابل انسان و محیط زیست در آموزه‌های اسلامی تاریخ ثبت : 1397/06/06
طبقه بندي : ,,
عنوان : تأثیر متقابل انسان و محیط زیست در آموزه‌های اسلامی
نويسنده : مرتضی صانعی، مدیركل تحصیلات تكمیلی و عضو هیأت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)
تهيه و تدوين : <#f:1015/>
مترجم : <#f:1016/>
منبع : <#f:1911/>
ارسالی : <#f:1017/>
كشور : <#f:1018/>
زبان اصلي : <#f:1019/>
تاريخ ورود اطلاعات : 1397/06/06
خلاصه مقاله : اسلام و مسیحیت در طول تاریخ خود، همواره در مواجهه با چالش‌های زندگی، مدد کار پيروان خود بوده است که چالش محیط زیست نیز از این قاعده مستثنی نیست. در این راستا این مقاله با روش اسنادی تحلیلی به ارائه رابطه ميان انسان و محيط زيست از منظر اسلام پرداخته است تا نشان دهد که راه برون رفت از چالش زیست محیطی الهام پذیرفتن از منابع دینی در کنار تجربه بشری است. در منابع اسلامی توصیه‌ها و پیام‌های فراوانی وجود دارد که به انسان در مواجهه با محیط زیست کمک می‌کند. در این مواجهه انسان بر اساس دین مسئولیت داشته و اجازه تصرفات ویرانگر نسبت به آن را ندارد. از منظر اسلام محیط زیست قداست دارد و تأثیر مثبت بر انسان می‌گذارد و به او در مسیر تعالی و کمال کمک می‌کند. بنابراین گفت‌وگوی اسلام و مسیحیت فرصت مناسبی برای تبیین دیدگاه‌های دین در این مسأله است تا مانع القاء شبهه بی‌اساس نسبت به دین شود.
متن : <#f:1066/>
:

 

گفت‌وگوی ادیان و محیط زیست

امروزه جهان شاهد مسائل و مشکلات پیچیده‌ای در زمینه محیط زیست است که به بحران تبدیل شده است و از سوی دیگر شاهد درد و رنج بی‌پایان انسان‌هایی است که بخش عمده آلامش، متأثر از فساد در محیط زیست است. در این میان دو دیدگاه عمده نمایان است. یک دیدگاه، دیدگاه کسانی است که ریشه همه مشکلات زیست محیطی را به تصرفات بی رحمانه بشری محدود می‌دانند و دیدگاه دیگر، دین و آموزه‌های آن را مقصر اصلی مشکلات بشری معرفی می‌کند.

گرچه تبیین و بررسی این دیدگاه‌ها ضرورت دارد، لیکن به تناسب مأموریت ما، به دیدگاه دوم اشاره می‌شود که در واقع دیدگاه برخی فیلسوفان غرب در نیمه دوم قرن بیستم میلادی نظیر لین وایت (Lynn White) است. تلاش این فیلسوفان آن است که نشان دهند که مشکل بحران زیست محیطی بخاطر دین است. به‌ عنوان نمونه وایت بر این باور است که آموزه‌های دینی در ادیان ابراهیمی به گونه‌ای است که انسان‌ها را نسبت به محیط زیست کم انگیزه می‌کند. این تعبیر و تعابیر مشابه آن می‌تواند چالش جدی برای ادیان باشد که پاسخ به آن از جمله وظایف متولیان دین است. (الهیات محیط زیست، محقق داماد، ص 80- 84) صرف نظر از این که چه پاسخی به این دسته از شبهات داده شده است، طرح این مسائل کافی است که اهمیت گفت‌وگوی اسلام و مسیحیت را در خصوص محیط زیست و نحوه مواجهه با آن را به ما نشان دهد.

از سوی دیگر مباحثی که در زمینه روابط محیط زیست بر انسان و بالعکس در جوامع سکولاری مورد بررسی قرار می‌گیرد و در بیشتر موارد نتایج نامطلوبی از آن بر علیه دین گرفته می‌شود، مسأله دیگری است که توجه دانشمندان ادیان را به این حوزه معطوف کرده تا به تبیین دیدگاه‌های دینی در این امر بپردازند و نشان دهند که دین در اين ارتباط، نه تنها عامل تأثیرگذار با رویکرد منفی نیست، بلکه تعالیم مترقی دینی می‌تواند اثرات مثبتی را بر محیط زیست و انسان داشته و به انسان‌ها و حکومت‌ها کمک کند تا به تشدید بحران زیست محیطی دامن نزنند. بنابراین باید سراغ دین رفت و بررسی کرد که چه رویکردی نسبت به محیط زیست دارد. آیا آموزه‌های دینی در قبال محیط زیست ساکت است یا نه؟ آیا دین میان انسان و محیط زیست ارتباطی می‌بیند یا نه؟ آیا محیط زیست می‌تواند بر انسان و زندگی او تأثیر بگذارد یا نه؟ آیا دین برای برون رفت از بحران زیست محیطی برنامه‌ای دارد یا نه؟ آیا می‌توان از دل آموزه‌های دینی قواعد اخلاقی و حقوقی متناسب با بحران پیش آمده استخراج کرد یا نه؟ این سؤال‌ها و صدها سؤال دیگر مسائلی هستند که باید مورد بررسی قرار گیرد. اما آنچه در این مقاله بررسی می‌شود، در خصوص رابطة انسان و محیط زیست و تأثیر و تأثر انسان و محیط زیست در سایه این ارتباط بر اساس آموزه‌های اسلامی است.

رابطه انسان و محیط زیست از نظر اسلام

ج) از نظر اسلام محیط زیست عطیه‌ای الهی است که به عنوان بخشی از نظام خلقت در اختیار انسان قرار گرفته است تا او بتواند در پرتو آن مسیر تعالی و کمال خود را بپیماید. اهمیت این مسأله تا بدانجاست که بخشی از سوگندهای قرآنی اختصاص به شگفتی‌های محيط زيست مانند خورشید، ماه، زمین، آسمان، شب، روز و ...پیدا کرده است که در سنت و فرهنگ محیط نزول وحی بی سابقه بوده است. به این آیات بنگرید: وَالشَّمْسِ وَضُحَاهَا (1) وَالْقَمَرِ إِذَا تَلَاهَا (2) وَالنَّهَارِ إِذَا جَلَّاهَا (3) وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَاهَا (4) وَالسَّمَاء وَمَا بَنَاهَا (5) وَالْأَرْضِ وَمَا طَحَاهَا (6) وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا (شمس: 1-7)

د) در این میان بر خلاف تفکر علمی که بخشی از طبیعت را موجودی بی‌جان و بدون روح معرفی می‌کند، قرآن طبیعت و محیط زیست انسانی را موجودی زنده و دارای روح می‌داند که تسبیح گوی خداست. يُسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ الْمَلِكِ الْقُدُّوسِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ (جمعه: 1) بر این اساس می‌توان تصور کرد که عامل مشترک میان انسان و طبیعت، زنده و صاحبِ روح بودن انسان و طبیعت است که این مسأله می‌تواند رابطة میان انسان و محیط زیست را از سویی و تأثیر و تأثر پذیری آنها را از سوی دیگر نشان دهد. البته این که این رابطه چه نوع رابطه‌ای است را می‌توان از قرآن نشان داد. در آیة أَلَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُم مَّا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ (لقمان: 20) انسان مسخِّر بر محیط زیست نشان داده شده  است. در واقع این آیه گویای این حقیقت است که رابطة میان انسان و طبیعت از نوع رابطة تسخیری است. اما در بخش‌های دیگر قرآن آیاتی وجود دارد که نشان می‌دهد مسخِّر بودن انسان بر طبیعت مطلق نیست تا انسان قادر باشد از آن سوء استفاده کند. آیاتی نظیرَأتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ بِجُنُودِهِ فَغَشِيَهُم مِّنَ الْيَمِّ مَا غَشِيَهُمْ (طه: 78) یا فَأَخَذْنَاهُ وَجُنُودَهُ فَنَبَذْنَاهُمْ فِي الْيَمِّ وَهُوَ مُلِيمٌ (ذاریات: 40) و یا سَخَّرَهَا عَلَيْهِمْ سَبْعَ لَيَالٍ وَثَمَانِيَةَ أَيَّامٍ حُسُوماً فَتَرَى الْقَوْمَ فِيهَا صَرْعَى كَأَنَّهُمْ أَعْجَازُ نَخْلٍ خَاوِيَةٍ (حاقه: 7) اینها نشان می‌دهد که آنجایی که انسان از نظام توحیدی تبعیت نکرده است و در این عطیه الهی به خدا خیانت کرده است، محیط زیست بر او غلبه کرده و مسخِّر بر انسان شده و انسان را به کام مرگ فرو برده است. تعابیر فَغَشِيَهُم مِّنَ الْيَمِّ مَا غَشِيَهُمْ یا فَنَبَذْنَاهُمْ فِي الْيَمِّ در ماجرای فرعون و یا تعبیرسَخَّرَهَا عَلَيْهِمْ سَبْعَ لَيَالٍ وَثَمَانِيَةَ أَيَّامٍ حُسُوماً در ماجرای قوم عاد، گویای خشم طبیعت در برابر انسان است. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که انسان در برابر محیط زیست و محیط زیست در برابر انسان نقش دارد و برای رسیدن به حیات طیبه در محیط زیست یا برای رسیدن انسان به حیات طیبه می‌تواند عامل تأثیرگذار باشد. به عبارت دیگر محیط زیست سالم در گرو مسئولیت پذیری انسان در مواجهه با آن است، چنانچه انسان کامل شدن نیز در گرو محیط زیست سالم است.

بنابراین در اسلام متناسب با رابطه‌ای که میان انسان و طبیعت است، بر حفظ محیط زیست از سوی انسان تأکید شده است و هرگونه کاری که از سوی او باعث فساد طبیعت شود، نهی شده است؛ الَّذِينَ يَنقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِن بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَن يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الأَرْضِ أُولَـئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ (بقره: 27) تا آنجا که از فساد محیط زیست به عنوان تجاوز یاد شده و تعدی به آن از رحمت خدا دور تلقی شده است. يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تُحَرِّمُواْ طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللّهُ لَكُمْ وَلاَ تَعْتَدُواْ إِنَّ اللّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ (مائده: 86)

اما برای فهم حقیقی رابطة میان انسان و طبیعت، مناسب است که به اصل دینی مالکیت حقیقی خدا توجه شود. قُلْ مَن يَرْزُقُكُم مِّنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ أَمَّن يَمْلِكُ السَّمْعَ والأَبْصَارَ (یونس: 31) این آیه به اصل مالکیت حقیقی خدا اشاره دارد و بیان کرده است که هیچ کاری نمی‌تواند بدون اجازه خدا انجام گیرد. اگر انسان می‌خواهد تصرفی در محیط زیست داشته باشد، باید با اذن الهی باشد. چنانچه اگر طبیعت می‌خواهد تأثیری بر انسان داشته باشد، باید با اذن الهی باشد. ثمرة این اصل، پرهیز از تصرفات لجام گسیخته انسان در قبال محیط زیست و تعهد نسبت به آن را به ارمغان می‌آورد. چنانچه تأثیر محیط زیست بر انسان را توجیه پذیر می‌کند.

تأثیر متقابل انسان و محیط زیست از نظر اسلام

از نظر اسلام، طبیعت و محیط زیست به اذن الهی در قبال عمل و نیت انسان واکنش نشان می‌دهد و متأثر می‌شود. مثلاً در آیة وَأَلَّوِ اسْتَقَامُوا عَلَى الطَّرِيقَةِ لَأَسْقَيْنَاهُم مَّاء غَدَقاً (جن: 16) نشان داده است که استقامت در راه خدا موجب بهره‌مندی از آب فراوان می‌شود. یا در آیة وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى آمَنُواْ وَاتَّقَواْ لَفَتَحْنَا عَلَيْهِم بَرَكَاتٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ وَلَـكِن كَذَّبُواْ فَأَخَذْنَاهُم بِمَا كَانُواْ يَكْسِبُونَ (اعراف: 96) ایمان و تقوای اهل شهرها و روستاها موجب گشایش درهای برکات آسمان و زمین به روی ایشان معرفی شده است. یا در آیة يِا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إَن تَتَّقُواْ اللّهَ يَجْعَل لَّكُمْ فُرْقَاناً وَيُكَفِّرْ عَنكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ (انفال: 29) تقوا عامل برون رفت از مشکلات زیست محیطی اشاره شده است. همین ادبیات در زبان روایی ما نیز دیده می‌شود. به عنوان نمونه در روایتی آمده است: یکی از اصحاب رسول خدا (ص) نزد وی از تنگدستی شکایت کرد حضرت فرمودند أدِمِ الطَّهَاره یَدُم علیکَ الرّزق ففعل الرجل ذلک فوسّع علیه الرزق (بحارالانوار ج 105، ص 16؛ مستدرک الوسایل، ج 1، ص 300) در این روایت طهارت دائمی موجب ازدیاد روزی انسان اشاره شده است. نگاه سطحی به این فقره‌های قرآنی و روایی می‌تواند موجب کج فهمی و حتی انحراف شود، لیکن فهم دقیق نسبت به آن نشان می‌دهد که کسی که اهل کار و تلاش نیست، یا اهل کار و تلاش است، لیکن اهل تدبیر و برنامه‌ریزی برای تامین معیشت خود و جامعه‌اش نیست، مصداق بی‌تقوایی و ناپاکی است و از شمول پیش‌بینی‌های آیات وروایت فوق خارج می‌شود. بنابراین اگر خدا در جایی تقوا را عامل برکت و ازدیاد مال برای زندگی انسان معرفی کرده است، به این دلیل است که انسان در کنار کوشش و تلاش خود، در خواست گره‌گشایی از خدا می‌کند. (اسلام و محیط زیست، جوادی آملی، 1388، 197 و 198)

وانگهی تأثیر محیط زیست بر انسان نیز از نگاه دین مورد توجه بوده است که به تناسب وضعیت و شرایط محیط زیست می‌تواند برای زندگی انسان سرنوشت ساز باشد. مثلاً آیة وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَالَّذِي خَبُثَ لاَ يَخْرُجُ إِلاَّ نَكِداً كَذَلِكَ نُصَرِّفُ الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَشْكُرُونَ (اعراف: 58) اشاره می‌کند که ویژگی سرزمین پاک و طاهر این است که با فرمان خدا گیاه مُثمِر از آن می‌روید در حالی که زمین شوره چنین امتیازی ندارد. بر اساس منابع دینی این تأثیر نسبت به انسان نیز موضوعیت دارد و نوع آن هم می‌تواند ظاهری و مادی یا باطنی و معنوی باشد. مثلاً وضعیت  سردسیر بودن یا گرمسیری بودن؛ کویری بودن یا جنگلی بودن؛ کوهستانی بودن یا نبودنِ محیط زیست بر جسم و روان انسان تأثیر می‌گذارد. ابن سینا در کتاب قانون خود کوهستانی بودن محیط زیست را سبب چالاکی ؛ دلیری؛ سلامتی و شادابی انسان و در مقابل پستی و فرو مایگی زمین را سبب بیماری و افسردگی ساکنان آن معرفی می‌کند.(ابن سینا، قانون، ترجمه عبدالرحمن شرفکندی، کتاب اول، 213)یا ابن خلدون معتدل بودن محیط را سبب اعتدال در خلق و خوی مردم نشان داده است و از این مطلب استفاده کرده است که شرایط اعتدالی سرزمینی وحی موجب انتخاب وحی در این منطقه شده است. (عبدالرحمن محمدابن خلدون، مقدمه ابن خلدون،82-86)

در روایتی از امام علی (ع) پیرامون گلایة از جمعی از مردم بصره بعد از جنگ جمل آمده: اخلاقُكُم دِقاقٌ وَ عَهْدُكُمْ شِقاقٌ وَ دينُكُم نِفاقٌ وَ ماؤُكُم زُعاقٌ (نهج  البلاغه، خطبه 13)در این روایت آن حضرت ضمن معرفی برخی از بصریان به عنوان مردمی که اخلاقشان فرو‌ مایه، عهد و پیمانشان سست و راه و رسمشان منافقانه است، اشاره می‌کند که آب شهرشان شور است. یا در جای دیگر خطاب به همین مردم می‌فرماید: بِلادُكُمْ اَنتَنُ بلادِ الله تُربةً اَقربُها مِنْ الْمَاءِ وَ اَبعدُها مِنَ السَّماءِ وَ بها تِسَعةُ اَعشارِ الشَّر(همان) در این روایت نیز حضرت خاک بصره را متعفن‌ترین خاک‌ها معرفی می‌فرماید و بر این اساس نه دهم از بدی‌ها را به این محیط نسبت می‌دهد. ذکر این نکات بر اساس حکمت بیان امام علیه السلام نشانگر تأثیر زیست محیطی بر اخلاق ایشان است.

در قرآن آیاتی وجود دارد که وجود گیاهان و سبزه‌ها را مفرِّح معرفی کرده است. به عنوان نمونه آیة وأَنزَلَ لَكُم مِّنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَنبَتْنَا بِهِ حَدَائِقَ ذَاتَ بَهْجَة (نحل: 6)باغ‌ها را ذات بهجت یعنی شادی آفرین برای انسان معرفی کرده است. در زبان احادیث نیز این مطلب گویا است. به عنوان نمونه در روایت امام رضا(ع)الطَّيِّبُ نُشْرَةٌ و العَسلُ نُشْرَةٌ، وَ الرُّكوب نُشرةٌ وَ النَّظرُ الي الخُضْرةِ نُشْرَةٌ (بحارالانوار، ج76، ص289) آن حضرت در کنار خوش بوی، عسل و سوارکاری که شادی بخش معرفی شده است، نگاه به سبزه را نیز باعث شادی و سرور برای انسان می‌داند.

باور ديني اين است که محيط زيست فقط تأثيرات ظاهري بر  انسان ندارد، بلکه تأثيرات باطني و معنوي نيز بر انسان مي‌گذارد. در اين ميان مي‌توان به دو نمونة قرآني اشاره کرد. مورد اول آب است. در ادبيات ديني آب اساس حیات است و در قرآن واژه ماء 63 مرتبه بکار رفته است.آیة هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ الرِّيَاحَ بُشْراً بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ وَأَنزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً طَهُوراً (فرقان: 48) اشاره دارد که خدا از آسمان آب طهور می‌فرستد. آب طهور یعنی آبی که بسیار پاکیزه است. در ادبیات دینی لقب مقدس به خود گرفته است تا آنجا که برای ورود انسان به آستان الهی و سخن گفتن با خدا باید با آب وضو بگیرد یا غسل کند. در روایتی امام صادق(ع) فرموده چهار چیز باعث روشنایی چشم می‌شود که از آن جمله آب است. (بحار الانوار، ج‏76،ص‏289) گرچه منظور از روشنايي در اين روايت مي‌‌تواند ناظر به ظاهر و تقويت بينايي چشم باشد، ليکن از آن مهم‌تر موجبات انبساط روحي و شادي باطني را فراهم مي‌کند. نمونة ديگر دیگر خاک است. در ادبيات اسلامي خاک از قداست خاصي بر خوردار است. در آیة قالَ لَهُ صَاحِبُهُ وَهُوَ يُحَاوِرُهُ أَكَفَرْتَ بِالَّذِي خَلَقَكَ مِن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ سَوَّاكَ رَجُلاً (کهف 37) بر اهمیت خاک به عنوان عنصری برای پیدایش آدم اشاره شده است. یا آیة فَلَمْ تَجِدُواْ مَاء فَتَيَمَّمُواْ صَعِيداً طَيِّباً فَامْسَحُواْ بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُم مِّنْهُ (مائده 6) بر جانشینی خاک به جای آب به عنوان عنصر پاک و مقدس که عامل طهارت معنوی در انسان می‌شود، تأکید شده است. اين بيانات ديني گوياي اين حقيقت است که طبيعت همانند انسان گوهر گرانبهايي است که نياز به مراقبت دارد و انسان‌ها نمي‌توانند در اين زمينه از خود سلب مسئوليت کنند.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

ادبیات ادیان الهی نه تنها انگیزاننده تخریب محیط زیست نیست، بلکه به عکس محرّک انسان در حفاظت از محیط زیست است. در این مقاله اشاره کوتاه به بیانات قرآنی و روایی در جهت رابطه انسان و محیط زیست و تأثیرات متقابل آنها شد و نشان داده شد که بر خلاف نظام‌های الحادي که بر ابعاد تأثیر‌گذاری ظاهری انسان و طبیعت توجه دارد، نظام دینی به‌علاوه بر ابعاد معنوی این مسأله نیز توجه دارد و محیط زیست را بستر شکل‌گیری کمال انسانی معرفی می‌کند. در این میان هر گونه قصور یا تقصیر انسان در قبال محیط زیست معصیت تلقی شده و مانع سعادت انسانی است. زیرا محیط زیست امانتی الهی است که انسان‌ها مسئول پاسداری از آن هستند. وَللّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ وَكَانَ اللّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُّحِيطاً (نساء: 126) طبق این بیان الهی، همه هستی از خداست و او بر همه هستی احاطه دارد. انسان و محیط زیست تحت احاطه الهی است. بنابراین انسان در این میدان نمی‌تواند خودسر عمل کند و خود یا محیط زیست را به نابودی بکشاند.

منابع

قرآن کریم

نهج‌البلاغه

ابن خلدون، عبدالرحمان محمد(بی تا)، مقدمه ابن خلدون، بيروت، چاپ سوم، دار احياءالتراث العربی.

ابن سينا(1370)، قانون در طب ، كتاب اول، ترجمه عبدالرحمان شرفكندي، چاپ ششم، سروش.

جوادی آملی، عبدلله(1386)، اسلام و محیط زیست، قم، نشر اسراء.

مجلسي، محمدباقر(1404)، بحارالانوار، بيروت، مؤسسه الوفا.

محقق داماد، سید مصطفی(1393)، الهیات محیط زیست، تهران، موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.

محمد بن حسن حر عاملی(1404)، وسایل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، بیروت.

نوري، ميرزا حسين(1404)، مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، قم، آل البيت.

انتهای پیام/ص

: <#f:3905/>
تعداد نمایش : 517 <<بازگشت

 

گزارش تصويري
  • اختتاميه چهارمين دوره جایزه جهانی اربعین
    مراسم اختتاميه چهارمين دوره جایزه جهانی اربعین اول آبان‌ماه با حضور شخصیت‌های فرهنگی، دینی و جمعی از سفرا و نمایندگان فرهنگی ایران و دانشجویان خارجی در حسینیه الزهرا (س) سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی برگزار شد.

  • هفته فرهنگی ایران در روسیه
    هفته فرهنگي جمهوری اسلامي ايران در فدراسيون روسيه شامگاه دوشنبه (12 شهریورماه) با حضور و سخنرانی ابوذر ابراهیمی‌ترکمان، رییس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی افتتاح شد.

  • تجلیل از برگزیدگان چهارمين دوره جایزه جهانی اربعین
    برگزیدگان چهارمين دوره جایزه جهانی اربعین در سه بخش فیلم، عکس و سفرنامه همراه با رونمایی از فراخوان پنجمين دور اين جايزه در حسینیه الزهرا (س) سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی تجلیل شدند.

  • دیدار ابراهيمي‌تركمان با رييس جمهور باشقيرستان
    ابوذر ابراهيمی‌تركمان، رييس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي (14 شهریورماه) با رستم حميدوف، رييس جمهور باشقيرستان، ديدار كرد.

  • نمایشگاه صنایع دستی ایران در مسکو
    در چارچوب هفته فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در فدراسیون روسیه، نمایشگاه صنایع دستی ایران با عنوان «ایران اسرارآمیز؛ گشتی در باغ خیال» (12 شهریورماه) در مسکو گشایش یافت.